ଏଆଇରେ ବଦଳିବ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶର ଭାଗ୍ୟ! ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ରିପୋର୍ଟ-୨୦୨୬ ଉନ୍ମୋଚନ କଲେ ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ
କୃଷି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା ଆଣିବ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ; ଭାରତର ଏଆଇ ମଡେଲ୍ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଉଦାହରଣ
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା (ଏଆଇ) ଆଗାମୀ ଦିନରେ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରିବ। କୃଷିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ଶିକ୍ଷା ଓ ସରକାରୀ ସେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ନୂଆ ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର ‘ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୨୬: କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି’କୁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛନ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଓ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ରେଳ ଏବଂ ସୂଚନା ଓ ପ୍ରସାରଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ।
ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର ସହଯୋଗରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଓ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନସ୍ଥ ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ମିଶନ ପକ୍ଷରୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକ, ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଯୋଗଦେଇ ଏଆଇର ସୁଯୋଗ, ଆହ୍ୱାନ ଏବଂ ଏହାର ସୁରକ୍ଷିତ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧିଠାରୁ ଯକ୍ଷ୍ମା ଚିହ୍ନଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଆଇର ପ୍ରଭାବ
କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ କହିଥିଲେ ଯେ ଏଆଇ କେବଳ ଏକ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ନୁହେଁ, ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ବାସ୍ତବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣୁଛି। ଏହାର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ସେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ବାରାମତି ଅଞ୍ଚଳର କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଆଇର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ କହିଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ବାରାମତିରେ ଏଆଇ ଆଧାରିତ ପରାମର୍ଶ ବ୍ୟବହାର କରି ଆଖୁ ଉତ୍ପାଦନରେ ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିବାବେଳେ ଜଳ ଓ ସାର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରାୟ ୩୦ ପ୍ରତିଶତ କମିଛି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କୃଷକମାନେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବଦଳରେ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ରେ ନିଜ ଭାଷାରେ କଥା କହି ପରାମର୍ଶ ନେଇପାରୁଛନ୍ତି। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଆଇର ବ୍ୟବହାର ଯକ୍ଷ୍ମା ଚିହ୍ନଟରେ ୩୫ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ଆଣିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।
ଗୁଜରାଟରେ ପ୍ରାୟ ୫ ଲକ୍ଷ କୃଷକ ଏଗ୍ରିଷ୍ଟାକ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାବେଳେ ‘ସରଳାବେନ୍’ ମାଧ୍ୟମରେ ପଶୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ ଏଆଇ ସେବା ପ୍ରାୟ ୩ କୋଟି ଗୋରୁଗାଈ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମାଲିକଙ୍କୁ ଉପକୃତ କରୁଥିବା ସେ କହିଥିଲେ।
ଏଆଇ ବିକାଶ ପାଇଁ ଦରକାର ଦୃଢ଼ ଭିତ୍ତିଭୂମି
ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏଆଇ ମାଧ୍ୟମରେ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ବିଶେଷଜ୍ଞ ସେବାର ଉପଲବ୍ଧତା ବଢ଼ିବା ସହ ଉତ୍ପାଦକତା ଓ ସରକାରୀ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତାରେ ଉନ୍ନତି ଆସିପାରିବ। ଡାକ୍ତରୀ ପରୀକ୍ଷା, କୃଷି ପରାମର୍ଶ ଓ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଆଇର ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଆବଶ୍ୟକ ସେବା ପହଞ୍ଚାଇବା ସମ୍ଭବ ହେବ।
ତେବେ ଏହାର ସଫଳତା ପାଇଁ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣ, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗ, କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ କ୍ଷମତା, ଗୁଣାତ୍ମକ ତଥ୍ୟ, ଦକ୍ଷ ମାନବ ସମ୍ବଳ ଏବଂ ସକ୍ଷମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ରିପୋର୍ଟରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
ଭାରତର ଏଆଇ ମଡେଲ୍ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା
ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ତଥା ବରିଷ୍ଠ ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ଡକ୍ଟର ମାଇକେଲ୍ କ୍ରେମର କହିଥିଲେ ଯେ ଏଆଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ଅଗ୍ରଗତି ଅନ୍ୟ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷଣୀୟ। ଏଆଇ ସମାଧାନକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଲାଗୁ କରିବା ପାଇଁ କେବଳ ସଫ୍ଟୱେୟାର ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ଏହା ସହିତ ମାନବ ସମ୍ବଳ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଜରୁରୀ।
ଭାରତର ଏଆଇ ଆଧାରିତ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଓ କୃଷକଙ୍କୁ ମୋବାଇଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସେ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ସମାଧାନକୁ ସଫଳ କରିବାରେ ସରକାରଙ୍କ ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ସେ ମତ ଦେଇଥିଲେ।
ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ମିଶନରେ ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭ
ଭାରତ ସରକାର ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ମିଶନ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଶରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଏଆଇ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ ଗଠନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ମିଶନରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି, ସ୍ୱଦେଶୀ ଏଆଇ ମଡେଲ୍ ବିକାଶ, ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧତା, ଏଆଇ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ନିର୍ମାଣ, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ, ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଏଆଇ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି।
ଏଆଇରେ ପକ୍ଷପାତ ହ୍ରାସ, ଆଲଗୋରିଦମ୍ର ଯାଞ୍ଚ, ତଥ୍ୟର ଗୋପନୀୟତା ସୁରକ୍ଷା ଓ ଡିପ୍ଫେକ୍ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଦେଶୀ ଉପକରଣ ଏବଂ ନିୟାମକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକାଶ କରାଯାଉଛି।
ଏଆଇକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହ ସ୍ଥାନୀୟ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ଖାପଖୁଆଇବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ
ବିଶ୍ୱ ବିକାଶ ରିପୋର୍ଟ-୨୦୨୬ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡକ୍ଟର ଗୌରବ ନାୟାର କହିଥିଲେ ଯେ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏଆଇକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହିତ ନିଜ ଦେଶର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଆରମ୍ଭରୁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବିପୁଳ ଅର୍ଥ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଉପଲବ୍ଧ ଏଆଇ ଉପକରଣକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଖାପଖୁଆଇବା ଅଧିକ ଫଳପ୍ରଦ ହୋଇପାରେ।
ରିପୋର୍ଟରେ ଏଆଇର ସୁଯୋଗ ସହ ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିପଦକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ଚାକିରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ତଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଏଆଇର ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସରକାର, ଶିଳ୍ପ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ମିଳିତ ଭାବେ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର ରଣନୀତି ଓ ବିକାଶ ଅର୍ଥନୀତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡକ୍ଟର ସୋମିକ୍ ଲାଲ୍, ଇଣ୍ଡିଆଏଆଇ ମିଶନର ମୁଖ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଅଧିକାରୀ ସୁଦୀପ ଶ୍ରୀବାସ୍ତବ, ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍ର କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ନୀଳକଣ୍ଠ ମିଶ୍ର ଏବଂ ଏମ୍ଇଆଇଟିୱାଇ ସଚିବ ଏସ୍. କ୍ରିଷ୍ଣନଙ୍କ ସମେତ ବହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗଦେଇଥିଲେ। କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଏଆଇ ଆଧାରିତ ଉଦ୍ଭାବନ ଓ ସମାଧାନକୁ ନେଇ ଏକ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ମଧ୍ୟ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା।
ରିପୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି—ଏଆଇର ସଫଳତା କେବଳ ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ନିର୍ମାଣରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନରେ ଉପଯୋଗୀ ଭାବେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ରହିଛି।