BRICSରେ ଭାରତ ପାଇଁ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା: ଇରାନର ଚାପ, ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଚେତାବନୀ ମଧ୍ୟରେ କୂଟନୈତିକ ସନ୍ତୁଳନର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀକୁ ନେଇ ଭାରତ ସମ୍ମୁଖରେ ଏବେ ଦୁଇଟି ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ପରୀକ୍ଷା। ଗୋଟିଏ ପଟେ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ବଢୁଥିବା ଉତ୍ତେଜନାକୁ ନେଇ ଇରାନର କଠୋର ଆଭିମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ୟପଟେ ଡଲାର୍ର ପ୍ରଭାବ କମାଇବା ନେଇ BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଉଦ୍ୟମ ଏବଂ ଆମେରିକାର ଚେତାବନୀ। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଦେଶକୁ ଗୋଟିଏ ମତରେ ଆଣିବା ଭାରତ ପାଇଁ ସହଜ ହେବ ନାହିଁ।
ଭାରତ ନିଜ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହମତିରେ ଏକ ଯୁଗ୍ମ ଘୋଷଣାପତ୍ର ବା Joint Statement ଜାରି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏଥିପାଇଁ ଘୋଷଣାପତ୍ରର ଭାଷା ଓ ଶବ୍ଦ ଚୟନ ଉପରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ବିଶେଷ ସତର୍କ ରହିଛି।
ଇରାନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବଢିପାରେ ମତଭେଦ
ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସଙ୍କଟ BRICS ବୈଠକରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇପାରେ। ଇରାନ ଆମେରିକା ଓ ଇସ୍ରାଏଲର ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନକୁ କଠୋର ଭାଷାରେ ନିନ୍ଦା କରିବା ପାଇଁ ଦାବି ଉଠାଇପାରେ। ଏହାସହ ନିଜ ଆଞ୍ଚଳିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ BRICS ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସମର୍ଥନ ମଧ୍ୟ ଲୋଡ଼ିପାରେ।
ସେପଟେ ଚୀନ୍ ଓ ରୁଷିଆ ଇରାନର ନିକଟତର ଥିବାରୁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ BRICS ଭିତରେ ସହମତି ହାସଲ କରିବା ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହୋଇପାରେ।
ଆମେରିକା ବିରୋଧୀ ମଞ୍ଚ ହେଉ ବୋଲି ଚାହୁଁନି ଭାରତ
BRICSକୁ ଆମେରିକା କିମ୍ବା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶ ବିରୋଧୀ ମଞ୍ଚରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଭାରତ ଆଗ୍ରହୀ ନୁହେଁ। ବିଶେଷକରି ଭାରତ-ଆମେରିକା ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ BRICS ଘୋଷଣାପତ୍ରରେ ଆମେରିକା ବିରୋଧୀ ତୀବ୍ର ଭାଷା ରହିବାକୁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଏଡାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଏହି କାରଣରୁ ଯୁଗ୍ମ ଘୋଷଣାପତ୍ରରେ କେଉଁ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର ହେବ, କେଉଁ ପ୍ରସଙ୍ଗ କେତେ ଦୃଢ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ—ସେନେଇ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ବିଶେଷ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଛି।
ଡଲାର୍କୁ ନେଇ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଚାପ
କୂଟନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହିତ BRICSର ଆର୍ଥିକ ଏଜେଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ ଭାରତ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଆଣିପାରେ। ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ବ୍ୟାପାରରେ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର୍ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା କମାଇ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ବଢାଇବା ନେଇ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।
ତେବେ ଡଲାର୍ର ପ୍ରଭାବ କମାଇବା ଭଳି ପଦକ୍ଷେପକୁ ନେଇ ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ ପୂର୍ବରୁ ଚେତାବନୀ ଆସିଛି। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଡଲାର୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବା ଉଦ୍ୟମରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ ବୋଲି ସତର୍କ କରିଛନ୍ତି।
ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ BRICS ସମ୍ମିଳନୀରେ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ବ୍ୟାପାର ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଡଲାର୍ ନିର୍ଭରଶୀଳତା କମାଇବା ନେଇ କୌଣସି ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲେ, ତାହା ଭାରତ-ଆମେରିକା ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ଆଲୋଚନାର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିପାରେ।
ସର୍ବସମ୍ମତ ଘୋଷଣାପତ୍ର ହେବ କି?
BRICSର ବିଭିନ୍ନ ସଦସ୍ୟ ଦେଶର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଥିବାରୁ ସର୍ବସମ୍ମତ ଘୋଷଣାପତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଭାରତ ପାଇଁ ସହଜ ନୁହେଁ। ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସହମତି ନହୁଏ, ତେବେ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଦେଶ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ‘Chair’s Summary’ ଜାରି କରାଯାଇପାରେ।
ଇରାନର ଚାପ, ଚୀନ୍-ରୁଷିଆର ଆଭିମୁଖ୍ୟ, ଆମେରିକାର ଚେତାବନୀ ଏବଂ ଡଲାର୍ ପ୍ରସଙ୍ଗ—ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ BRICSରେ ଭାରତ କିପରି ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବ, ତାହା ଏବେ ବିଶ୍ୱ କୂଟନୀତିର ନଜରରେ।