ସମୁଦ୍ର ମଝିରେ ଅଛି କି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରିକା ନଗରୀ? ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରୁଛି ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ଗବେଷଣା
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଦ୍ୱାରିକା ନଗରୀ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିବା କଥା ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ପ୍ରଚଳିତ ରହିଛି। ଗୁଜରାଟ ଉପକୂଳର ଆରବ ସାଗର ତଳେ ହୋଇଥିବା ସାମୁଦ୍ରିକ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ପଥରର ଦେୱାଳ, ନଙ୍ଗର, ସଂରଚନା ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ବନ୍ଦରର ଚିହ୍ନ ମିଳିଥିବାରୁ ଏହି ରହସ୍ୟକୁ ନେଇ ପୁଣି ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି।
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଥୁରା ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱାରିକା ନଗରୀ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହତ୍ୟାଗ ପରେ ଏହି ନଗରୀ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି।
ଭାରତୀୟ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (ASI) ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ବର୍ଷ ଧରି ଦ୍ୱାରିକା ଓ ବେଟ୍ ଦ୍ୱାରିକା ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଛନ୍ତି। ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ASI ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହାୟତାରେ ସମୁଦ୍ର ତଳେ ନୂତନ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଆରମ୍ଭ କରିଛି, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିବା ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ଅବଶେଷର ବୟସ ଓ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା।
ତେବେ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହୁଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ତଳେ ପ୍ରାଚୀନ ବସତି ଓ ବନ୍ଦର ନଗରୀର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ମହାଭାରତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରିକା ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନାହିଁ। ଏହାକୁ ନେଇ ଗବେଷଣା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି।
ସମୁଦ୍ର ତଳେ ଆଜି ବି ଜୀବନ୍ତ କି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରିକା? ୫ ହଜାର ବର୍ଷର ରହସ୍ୟ ଖୋଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି ବିଜ୍ଞାନ
ଆରବ ସାଗରର ଅସୀମ ନୀଳ ଜଳରାଶି ତଳେ ଲୁଚି ରହିଛି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରହସ୍ୟ। ତରଙ୍ଗର ଗର୍ଜନ ଭିତରେ ନିରବରେ ଶୋଇ ରହିଛି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ନଗରୀ, ଯାହାକୁ କୋଟି କୋଟି ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ରାଜଧାନୀ ଦ୍ୱାରିକା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ଏକ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏମିତି ଏକ ରହସ୍ୟ, ଯାହାର ସତ୍ୟ ଖୋଜିବାରେ ଆଜି ବି ବ୍ୟସ୍ତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ।
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ମଥୁରାରେ ବାରମ୍ବାର ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଗଢ଼ିଥିଲେ ଏକ ଭବ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ନଗରୀ—ଦ୍ୱାରିକା। ସୁନାରେ ସଜ୍ଜିତ ପ୍ରାସାଦ, ବିଶାଳ ରାଜପଥ, ସୁରକ୍ଷିତ ବନ୍ଦର ଓ ଅପୂର୍ବ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାରେ ଏହି ନଗରୀ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ।
କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୃଥିବୀ ତ୍ୟାଗ ପରେ ମନେହୁଏ ପ୍ରକୃତି ତା’ର ରୂପ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। କୁହାଯାଏ, ଗୋଟିଏ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ଜୁଆରରେ ସମଗ୍ର ଦ୍ୱାରିକା ନଗରୀ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେହିଦିନଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱାରିକା କେବଳ ବିଶ୍ୱାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଅମୀମାଂସିତ ରହସ୍ୟ ହୋଇ ରହିଛି।
ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ଗବେଷଣା ପରେ ଗୁଜରାଟ ଉପକୂଳର ସମୁଦ୍ର ତଳୁ ମିଳିଛି ପଥରର ବିଶାଳ କାନ୍ଥ, ପ୍ରାଚୀନ ନଙ୍ଗର, ଘାଟ ଓ ଅନେକ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଅବଶେଷ। ଏହି ଆବିଷ୍କାର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ଅନେକଙ୍କ ମତରେ, ଏଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ହୋଇପାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରିକାର ନିରବ ସାକ୍ଷୀ।
ତେବେ ବିଜ୍ଞାନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରମାଣ କରିପାରିନାହିଁ। ପୁରାତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ କହୁଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ତଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ବନ୍ଦର ନଗରୀର ଅବଶେଷ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମହାଭାରତର ଦ୍ୱାରିକା ବୋଲି କହିବା ପାଇଁ ଆହୁରି ପ୍ରମାଣ ଆବଶ୍ୟକ।
ଆସ୍ଥା କହେ—ସେଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନଗରୀ ଆଜି ବି ସମୁଦ୍ର ତଳେ ବିରାଜମାନ। ବିଜ୍ଞାନ କହେ—ସତ୍ୟର ସନ୍ଧାନ ଏବେ ବି ଜାରି ରହିଛି।
ହୁଏତ ଦିନେ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସମୁଦ୍ରର ସେହି ନୀଳ ପରଦାକୁ ହଟାଇ ଦେବ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ସାମ୍ନାରେ ଆସିବ ଏକ ଏମିତି ସତ୍ୟ, ଯାହା ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ବିଜ୍ଞାନକୁ ଏକାଠି କରିଦେବ।
ରହସ୍ୟ ଏବେ ବି ବଞ୍ଚିଛି… ଆଉ ସେହି ରହସ୍ୟର ନାମ—ଦ୍ୱାରିକା।
ଶେଷରେ ଏକ ନୋଟ୍: ଏହି ଲେଖାରେ ପୌରାଣିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ଗବେଷଣା—ଉଭୟକୁ ପୃଥକ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ସମୁଦ୍ର ତଳର ଅବଶେଷ ମହାଭାରତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଦ୍ୱାରିକା ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ମିଳିନାହିଁ।