ଜାଗ୍ରତ ଭାରତ ନ୍ୟୁଜ୍ ପାଇଁ ବିଶେଷ ରିପୋର୍ଟ: “ଆଧୁନିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ବଢୁଥିବା ପତିଆରା”
ଆଜିର ବଦଳୁଥିବା ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାରତ ନିଜର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶକ୍ତିକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି। କେବଳ ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀ ରପ୍ତାନି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି।
ନିମ୍ନରେ ଭାରତର ସାମରିକ ସାମର୍ଥ୍ୟର କିଛି ପ୍ରମୁଖ ଦିଗ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଗଲା:
୧. ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ମାନ୍ୟତା
ବିଶ୍ୱର ସାମରିକ ଶକ୍ତିକୁ ଆକଳନ କରୁଥିବା ‘ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଫାୟାରପାୱାର୍’ (Global Firepower) ସୂଚକାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱର ଚତୁର୍ଥ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଶ। ଆମେରିକା, ରୁଷ ଏବଂ ଚୀନ ପଛକୁ ଭାରତ ନିଜର ସ୍ଥାନ ବଜାୟ ରଖିଛି।
୨. ‘ଆତ୍ମନିର୍ଭର ଭାରତ’ ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ
ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଆମଦାନୀ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଚିତ୍ର ବଦଳିଛି:
- ଆଇଏନଏସ ବିକ୍ରାନ୍ତ (INS Vikrant): ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱଦେଶୀ ବିମାନବାହୀ ଯୁଦ୍ଧପୋତ, ଯାହା ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ ଶକ୍ତିକୁ ନୂତନ ଶିଖରକୁ ନେଇଛି।
- ତେଜସ୍ (Tejas): ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ ହାଲୁକା ଯୁଦ୍ଧ ବିମାନ, ଯାହାର ଚାହିଦା ଏବେ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ବଢିବାରେ ଲାଗିଛି।
- ପ୍ରଚଣ୍ଡ (Prachand): ହାଲୁକା ଯୁଦ୍ଧ ହେଲିକପ୍ଟର, ଯାହା ଅତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମାତ୍ ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ।
୩. କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କ୍ଷମତା
ଭାରତର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବିଶ୍ୱକୁ ଚକିତ କରିଛି:
- ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ (BrahMos): ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ସୁପରସୋନିକ୍ କ୍ରୁଜ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର।
- ଅଗ୍ନି ସିରିଜ୍ (Agni Series): ବିଶେଷ କରି ‘ଅଗ୍ନି-୫’ ଭାରତକୁ ଏକ ଆନ୍ତଃମହାଦେଶୀୟ ବାଲିଷ୍ଟିକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର (ICBM) କ୍ଷମତା ସମ୍ପନ୍ନ ଦେଶରେ ପରିଣତ କରିଛି, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦ କ୍ଷମତା ୫୦୦୦ କିମିରୁ ଅଧିକ।
୪. ପ୍ରତିରକ୍ଷା ରପ୍ତାନିରେ ରେକର୍ଡ
ଭାରତ ଏବେ କେବଳ କ୍ରେତା ନୁହେଁ, ବରଂ ବିକ୍ରେତା ସାଜିଛି। ଫିଲିପାଇନ୍ସ ଭଳି ଦେଶକୁ ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରି କରିବା ଏବଂ ଆର୍ମେନିଆକୁ ପିନାକା ରକେଟ୍ ସିଷ୍ଟମ ପଠାଇବା ଭାରତର ବଢୁଥିବା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଅର୍ଥନୀତିର ପରିଚୟ।
୫. ମହାକାଶ ଏବଂ ସାଇବର ପ୍ରତିରକ୍ଷା
ଭାରତ ଏବେ ‘ମିଶନ ଶକ୍ତି’ ମାଧ୍ୟମରେ ମହାକାଶରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର ସାଟେଲାଇଟକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାର କ୍ଷମତା (A-SAT) ହାସଲ କରିଛି। ଏଥିସହ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାମରିକ ୟୁନିଟ୍ ଗଠନ କରାଯାଇଛି।
ନିଷ୍କର୍ଷ:
ଆଜିର ଭାରତ କାହାରିକୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯେକୌଣସି ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା କରିବାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ସ୍ୱଦେଶୀକରଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକୀକରଣ ଭାରତକୁ ଏକ “ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ସମର୍ଥ” ଭାରତରେ ପରିଣତ କରିଛି।
ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଅଧିକ ଗଭୀର ଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ନୂତନ ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ରିପୋର୍ଟକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିବ:
୧. ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବଜେଟ୍ ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତି
ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱର ତୃତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିବା ଦେଶ। ୨୦୨୪-୨୫ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଭାରତ ପ୍ରାୟ ୬.୨୧ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ବ୍ୟୟବରାଦ କରିଛି। ଏହାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ (ପ୍ରାୟ ୭୫%) କେବଳ ସ୍ୱଦେଶୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର କିଣିବା ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇଛି।
୨. ପ୍ରତିରକ୍ଷା ରପ୍ତାନିରେ ଐତିହାସିକ ସଫଳତା
ଭାରତ ଏବେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୮୫ରୁ ଅଧିକ ଦେଶକୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀ ରପ୍ତାନି କରୁଛି।
- ରପ୍ତାନି ପରିମାଣ: ୨୦୨୩-୨୪ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ରପ୍ତାନି ୨୧,୦୮୩ କୋଟି ଟଙ୍କାର ସର୍ବକାଳୀନ ରେକର୍ଡ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି।
- ମୁଖ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ: ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର, ପିନାକା ରକେଟ୍ ଲଞ୍ଚର୍, ଡୋର୍ନିୟର-୨୨୮ ବିମାନ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆର୍ଟିଲାରୀ ଗନ୍ (ତୋପ)।
୩. “ନିଗେଟିଭ୍ ଇମ୍ପୋର୍ଟ ଲିଷ୍ଟ” (Negative Import List)
ଭାରତ ସରକାର ପ୍ରାୟ ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଆଉ ବିଦେଶରୁ କିଣାଯିବ ନାହିଁ। ଏହାକୁ “ସୃଜନ” (Srijan) ପୋର୍ଟାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱଦେଶୀ ଶିଳ୍ପଦ୍ୟୋଗୀଙ୍କୁ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଛି।
୪. ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରିଡର (Defense Corridors)
ଭାରତରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପ କରିଡର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି:
- ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ କରିଡର: ଆଗ୍ରା, ଆଲିଗଡ଼, ଚିତ୍ରକୁଟ, ଝାନ୍ସୀ, କାନପୁର ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ନୌ।
- ତାମିଲନାଡୁ କରିଡର: ଚେନ୍ନାଇ, କୋଏମ୍ବାଟୁର, ହୋସୁର, ସାଲେମ ଏବଂ ତିରୁଚିରାପଲ୍ଲୀ। ଏହି କରିଡରଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀ (MSMEs) ଏବଂ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ମିଳୁଛି।
୫. ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଉପକରଣ (Technical Facts)
| ଉପକରଣ | ବିଶେଷତା |
|---|---|
| S-400 Triumf | ରୁଷରୁ ଅଣାଯାଇଥିବା ଏହି ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ୪୦୦ କିମି ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁ ବିମାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ। |
| K-9 Vajra | ଭାରତରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ‘ସେଲ୍ଫ-ପ୍ରୋପେଲ୍ଡ’ ତୋପ, ଯାହା ମରୁଭୂମି ଏବଂ ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। |
| Agni-P (Prime) | ଏହା ଏକ ନୂତନ ପିଢ଼ିର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଲଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରିବ। |
| Zorawar Tank | ଚୀନ ସୀମାରେ ଥିବା ଲଦାଖ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତର ସ୍ୱଦେଶୀ ହାଲୁକା ଟ୍ୟାଙ୍କ। |
୬. ମାନବ ସମ୍ବଳ ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ
ଭାରତୀୟ ସେନା କେବଳ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ଅଗ୍ନିବୀର (Agnipath Scheme) ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ସେନାକୁ ଅଧିକ ଯୁବ ଏବଂ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି।
“ଭାରତ ଆଜି କେବଳ ସୀମାରେ ଜଗି ରହିନାହିଁ, ବରଂ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବଜାରରେ ନିଜର ବିଜୟ ଧ୍ୱଜା ଉଡ଼ାଉଛି। ଏହା ହେଉଛି ବଦଳୁଥିବା ଭାରତର ନୂତନ ପରିଚୟ।”
ବ୍ୟୁରୋ ରିପୋର୍ଟ, ଜାଗ୍ରତ ଭାରତ ନ୍ୟୁଜ୍
