BRICSରେ ନୂଆ ପେମେଣ୍ଟ ରଣନୀତି: ଡଲାର ନିର୍ଭରଶୀଳତା କମାଇବାରେ UPI ହୋଇପାରେ ଭାରତର ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଆଗାମୀ BRICS ସମ୍ମିଳନୀରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ନିବେଶ ସହିତ ବିଶ୍ୱର ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଥିକ କାରବାରରେ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର ଉପରେ ନିର୍ଭରତା କମାଇ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ଲେନଦେନକୁ ସହଜ କରିବା ଦିଗରେ ନୂଆ ବିକଳ୍ପ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉଛି।
UPI ମଡେଲ ଉପରେ ଭାରତର ଫୋକସ୍
ଏହି ରଣନୀତିରେ ଭାରତର UPI (Unified Payments Interface) ମଡେଲ୍ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରୁଛି। ଭାରତ ଚାହୁଁଛି, BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରୁତ ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ି ଏକ ଅଧିକ ସୁଗମ ସୀମାପାର ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ି ତୋଳାଯାଉ।
ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ ହେଲେ ଦୁଇଟି BRICS ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଥିକ କାରବାର ସମୟରେ ଡଲାରକୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ମୁଦ୍ରା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କିଛି ପରିମାଣରେ କମିପାରେ।
CBDCକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା
ସୀମାପାର ଦ୍ରୁତ ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ ସହିତ Central Bank Digital Currency (CBDC) ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ବା interoperability ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ବିକଳ୍ପ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି। ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବିକଳ୍ପ ନେଇ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି। ତେବେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଏକ ମଡେଲକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରୂପ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
BRICSର ନୂଆ କରେନ୍ସି ନୁହେଁ, ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପେମେଣ୍ଟ ସଂଯୋଗ
BRICS ନେଇ ଆଲୋଚନା ହେଲେ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ସାଧାରଣ BRICS କରେନ୍ସିର ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଫୋକସ୍ ଏକ ନୂଆ ସାଧାରଣ ମୁଦ୍ରା ଆଣିବା ଉପରେ ନୁହେଁ। ବରଂ ପ୍ରଚଳିତ ଜାତୀୟ ମୁଦ୍ରା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।
ଅର୍ଥାତ୍, ଭାରତ-ରୁଷ ଭଳି ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଟଙ୍କା-ରୁବେଲ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ BRICS ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ନିଜସ୍ୱ ମୁଦ୍ରାରେ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର କରିବାକୁ ଅଧିକ ସହଜ ଡିଜିଟାଲ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ
ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲେ BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବା ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ବିଶେଷ ଲାଭ ପାଇପାରନ୍ତି। ପେମେଣ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ, ସୁଲଭ ଓ କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚର ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
ଏହା ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ାଇବା ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ହୋଇପାରେ।
ଡିଜିଟାଲ୍ ଭାରତର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ UPI
ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ସହ UPIକୁ ଯୋଡ଼ିବା ଦିଗରେ କାମ କରୁଛି। ତେଣୁ BRICS ଭିତରେ ପେମେଣ୍ଟ ଇଣ୍ଟରଅପରେବିଲିଟିର ପ୍ରସ୍ତାବ ଭାରତ ପାଇଁ କେବଳ ଆର୍ଥିକ ଲାଭର ବିଷୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ଡିଜିଟାଲ୍ ପବ୍ଲିକ୍ ଇନ୍ଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍ଚରର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଇବାର ଏକ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ସାରକଥା: BRICSର ଲକ୍ଷ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଡଲାରକୁ ବଦଳାଇ ନୂଆ ମୁଦ୍ରା ଆଣିବା ନୁହେଁ; ବରଂ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଦ୍ରା ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟକୁ ଯୋଡ଼ି ଏକ ଅଧିକ ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ସୁଗମ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପେମେଣ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ ଗଢ଼ିବା ଦିଗରେ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା।
