ରଜ: ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତା, ନାରୀତ୍ୱ ଓ ପ୍ରକୃତି ପୂଜାର ମହାନ ଗଣପର୍ବ
ଅନୁଗୋଳ: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଲୋକଜୀବନ ସହ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଗଣପର୍ବ ରଜ ଆଜି ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ, ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଭକ୍ତିଭାବର ସହ ପାଳିତ ହେଉଛି। ଏହି ପର୍ବ ଧରିତ୍ରୀ ମା’ଙ୍କ ଋତୁସ୍ରାବ ଓ ଉର୍ବରତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ଓ ନାରୀତ୍ୱ ପ୍ରତି ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଗଭୀର ସମ୍ମାନକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ।
ସାଧାରଣତଃ ତିନି ଦିନ ଧରି ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଏହି ପର୍ବରେ ପ୍ରଥମ ରଜ, ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି (ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି) ଓ ଭୂଦାହ ପ୍ରମୁଖ ଦିନ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଅବସରରେ ଗାଁଠାରୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଆନନ୍ଦର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ବରଗଛ ଓ ଆମ୍ବଗଛରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଦୋଳିରେ ଝୁଲିବା, ରଜ ଗୀତ ଗାଇବା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଖେଳକୁଦରେ ଯୁବପିଢ଼ି ସାମିଲ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ବିଶେଷକରି ଯୁବତୀ ଓ ମହିଳାମାନେ ନୂଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଅଳତା ଲଗାଇ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଦୋଳି ଖେଳିବା ସହ ରଜ ଗୀତ ଗାଇ ପର୍ବର ମାହୋଲକୁ ଆହୁରି ରଙ୍ଗିନ କରିଥାନ୍ତି। ଘରେ ଘରେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ପୋଡ଼ପିଠା, ମଣ୍ଡାପିଠା, ଚକୁଳି ପିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ।
ରଜ ସମୟରେ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ, ମାଟି ଖୋଳିବା ଓ ଚାଷ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମକୁ ବନ୍ଦ ରଖାଯାଏ। କାରଣ ଏହି ସମୟକୁ ଧରିତ୍ରୀ ମା’ଙ୍କ ବିଶ୍ରାମର ସମୟ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ପରମ୍ପରା ମଣିଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ।
ରଜ କେବଳ ଏକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି, ନାରୀ ସମ୍ମାନ, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମ ଓ ସାମାଜିକ ଏକତାର ପ୍ରତୀକ। ଆଧୁନିକତାର ପ୍ରଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବ ଆଜି ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା ସହ ନୂଆ ପିଢ଼ିଙ୍କୁ ପରମ୍ପରା ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିଛି।
