ପବିତ୍ର ଘୋଷଯାତ୍ରା (ରଥଯାତ୍ରା) – ଇତିହାସ, ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ, ପୂଜାବିଧି ଓ ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ
ତାରିଖ: ୧୬/୦୭/୨୦୨୬, ଗୁରୁବାର
ପବିତ୍ର ଘୋଷଯାତ୍ରା, ଯାହାକୁ ରଥଯାତ୍ରା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାପର୍ବ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ତିନୋଟି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବିରାଜମାନ ହୋଇ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି। ଏହି ମହାଯାତ୍ରାକୁ “ଘୋଷଯାତ୍ରା” କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଦେବତାମାନେ ଘୋଷ (ରଥ) ଉପରେ ବିରାଜିତ ହୋଇ ନଗର ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି।
ଘୋଷଯାତ୍ରାର ଇତିହାସ
ଘୋଷଯାତ୍ରାର ଉଲ୍ଲେଖ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ, ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଏବଂ କପିଳ ସଂହିତା ସହ ବିଭିନ୍ନ ପୁରାଣ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମିଳିଥାଏ। ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ମାଳିନୀ ନଦୀ କୂଳରେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ଦର୍ଶନ ଦେବା ପାଇଁ ରଥଯାତ୍ରାର ପରମ୍ପରା ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ଏହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମତା, ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ, ଭକ୍ତି ଓ ବିଶ୍ୱବନ୍ଧୁତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ। ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥ ଟାଣିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି।
ଘୋଷଯାତ୍ରାର ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ
ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକଦା ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ବୃନ୍ଦାବନ ଲୀଳା ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବଳଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ସହ ରଥରେ ବିଜେ କରି ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ମତରେ, ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୃନ୍ଦାବନ ଲୀଳାକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ମନାଯାଏ। ସେହି ଲୀଳାର ସ୍ମୃତିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଘୋଷଯାତ୍ରା ପାଳନ କରାଯାଏ।
ଘୋଷଯାତ୍ରାର ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
- ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥ – ନନ୍ଦିଘୋଷ
- ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ – ତାଳଧ୍ୱଜ
- ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥ – ଦର୍ପଦଳନ (ଦେବଦଳନ)
ଏହି ଦିନର କିଛି ପ୍ରମୁଖ ବିଶେଷତା:
- ଗଜପତି ମହାରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଛେରା ପହଁରା ନୀତି।
- ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଥ ଟାଣିବା।
- ଭକ୍ତି, ସେବା ଓ ସମାନତାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାର୍ତ୍ତା।
- ରଥଦର୍ଶନ ଓ ରଥସ୍ପର୍ଶକୁ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ପୂଜାବିଧି
ଘୋଷଯାତ୍ରା ଦିନ ଭକ୍ତମାନେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବେ ପୂଜା କରିପାରିବେ—
୧. ପ୍ରାତଃକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରନ୍ତୁ।
୨. ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଛବି କିମ୍ବା ବିଗ୍ରହ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ଓ ଧୂପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କରନ୍ତୁ।
୩. ତୁଳସୀ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଖେଚୁଡ଼ି କିମ୍ବା ମହାପ୍ରସାଦ ନିବେଦନ କରନ୍ତୁ।
୪. “ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ” କିମ୍ବା “ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ” ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତୁ।
୫. ରଥଯାତ୍ରା ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ରଥ ଟାଣନ୍ତୁ।
୬. ମହାପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ଦରିଦ୍ର ଓ ଅସହାୟମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ।
ଘୋଷଯାତ୍ରାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ
ଘୋଷଯାତ୍ରା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ଭଗବାନ କେବଳ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହନ୍ତି; ସେ ସ୍ୱୟଂ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରେମ, ସମର୍ପଣ, ସମତା ଓ ମାନବସେବାର ମହାବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ।
ଉପସଂହାର
ପବିତ୍ର ଘୋଷଯାତ୍ରା ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବ ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଐତିହ୍ୟ। ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ନାମସ୍ମରଣ ଓ ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନେ ଅପାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟଲାଭ କରନ୍ତି।
ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।
କିପରି ରଥଯାତ୍ରା ହୁଏ
ପବିତ୍ର ଘୋଷଯାତ୍ରା ଆସନ୍ତାକାଲି
ଭକ୍ତି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ବିଶ୍ୱଭ୍ରାତୃତ୍ୱର ମହାପର୍ବ
ପୁରୀ, ୧୫ ଜୁଲାଇ: ଆସନ୍ତାକାଲି, ୧୬ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ (ଗୁରୁବାର) ପବିତ୍ର ଘୋଷଯାତ୍ରା (ରଥଯାତ୍ରା) ମହାସମାରୋହରେ ପାଳିତ ହେବ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଡ଼ଭାଇ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଭଉଣୀ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ତିନୋଟି ଭବ୍ୟ ରଥରେ ବିଜେ କରି ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାତ୍ରା କରିବେ। ଏହି ମହାପର୍ବକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦେଶ-ବିଦେଶରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହେବ।
ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରାର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ
ଘୋଷଯାତ୍ରାର ଇତିହାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହାର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସମୟରୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ସହ ଏହି ମହାଯାତ୍ରାର ସମ୍ପର୍କ ରହିଆସିଛି। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଘୋଷଯାତ୍ରା କରନ୍ତି।
ଘୋଷଯାତ୍ରାର ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ
ପୌରାଣିକ କଥାନୁସାରେ, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଓ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ରଥରେ ବିଜେ କରି ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ମତରେ, ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ବୃନ୍ଦାବନର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ମନାଯାଏ। ସେହି ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର ସ୍ମୃତିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳନ କରାଯାଏ।
ତିନି ରଥର ବିଶେଷତା
- ନନ୍ଦିଘୋଷ – ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥ
- ତାଳଧ୍ୱଜ – ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ
- ଦର୍ପଦଳନ (ଦେବଦଳନ) – ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥ
ଏହି ତିନୋଟି ରଥ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିବର୍ଷ ନୂତନ କାଠରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ।
ଛେରା ପହଁରା – ସମାନତାର ମହାନ ବାର୍ତ୍ତା
ଘୋଷଯାତ୍ରାର ଅନ୍ୟତମ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଛେରା ପହଁରା ନୀତି। ଏହି ଅବସରରେ ଗଜପତି ମହାରାଜ ସୁନାର ଝାଡ଼ୁରେ ତିନୋଟି ରଥ ସଫା କରିଥାନ୍ତି। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସେବକ।
ପୂଜାବିଧି
ଘୋଷଯାତ୍ରା ଦିନ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପୂଜା, ତୁଳସୀ ଓ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ, ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ, ନାମସ୍ମରଣ ଏବଂ ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ କରିଥାନ୍ତି। ରଥଦର୍ଶନ ଓ ରଥ ଟାଣିବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବାର୍ତ୍ତା
ଘୋଷଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ମାନବତା, ସମାନତା, ସେବା ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱର ଅମୂଲ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଲୀଳା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଏକତା, ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତିର ପଥରେ ଆଗେଇ ନେବାର ଆହ୍ୱାନ ଦିଏ।
ଶେଷକଥା
ପବିତ୍ର ଘୋଷଯାତ୍ରା ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବ, ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହାପର୍ବ। ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା—ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅସୀମ କୃପା ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବର୍ଷା କରୁ।
ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।
